د شخړو د څارنې یوې ادارې ویلي، چې په میانمار کې د نوې ادارې له واک ته رسېدا وروسته پوځ پر ملکي وګړو خپل بریدونه پراخه او ډېر کړي دي. دا په داسې حال کې ده، چې د سیمې هېوادونو له میانمار سره د اړیکو لپاره خپلې ډیپلوماتیکې هڅې زیاتې کړې دي.

د «وسله‌والو شخړو د موقعیت او پېښو د معلوماتي پروژې» نومې ادارې ویلي؛ د بریدونو زیاتوالی د میانمار د نوي لوی درستیز له تګلارو او کړنلارو سره تړاو لري، چې د مارچ په وروستیو کې یې د پوځ مشري پر غاړه واخیسته.

دې ادارې په خپل راپور کې څرګنده کړې:« د میانمار د پوځ د قومندې له بدلون وروسته، ملکي وګړي له سختو ځپنو او ډېرو هوايي بریدونو سره مخ شوي دي.»

دې ادارې زیاته کړې، د میانمار پوځ په منظم ډول له جنګي جټ الوتکو څخه د ټاکل شویو موخو پر ضد د هوايي بریدونو لپاره کار اخلي.

د میانمار حکومت ویاند تر اوسه د دې راپور په اړه غبرګون نه‌دی ښودلی.

په میانمار کې کړکېچ له هغې وروسته پیل شو، چې پوځ د ۲۰۲۱ز.کال په فبرورۍ کې د آنګ سان سوچي منتخب حکومت ړنګ کړ. دې اقدام کورنۍ جګړه رامنځته کړه، چې تر اوسه یې شاوخوا ۱۰۰ زره کسان وژلي او میلیونونه نور یې بې‌ځایه کړي دي.

له هغې وروسته د میانمار پوځي مشر مین آنګ هلاینګ د پوځ مشري خپل نږدې ملګري«یه وین او» ته وسپارله. د نوي مشر تر رهبرۍ لاندې پوځ په ځینو سرحدي سیمو کې، چې مهمې کانیزې زیرمې او سوداګریزې لارې لري؛ نوي عملیات پیل کړي دي.

د شخړو د معلوماتي پروژې ادارې خبرداری ورکړی، چې پر ملکي وګړو د تاوتریخوالي د کمېدا احتمال کم دی؛ ځکه پوځي حکومت هڅه کوي، چې د مین آنګ هلاینګ له پوځي مشرۍ څخه هېوادنۍ مشرۍ ته له لېږد وروسته خپل کنټرول پیاوړی کړي.

په ډله‌ییزو وژنو کې سلګونه ملکي وګړي وژل شوي

د څارونکې ادارې د راپور له مخې، د ۲۰۲۶ز.کال په لومړیو شپږ میاشتو کې له ۱۲ ډېرې ډله‌ییزې وژنې ثبت شوې دي، چې له کبله یې له ۴۵۰ ډېر ملکي وګړي وژل شوي دي. شاوخوا ۴۰ سلنه قربانیان د «انیار» په مرکزي سیمه کې وژل شوي دي.

د مې په میاشت کې د میانمار سلګونو پوځیانو په «مییت چای» ښار کې عملیات کړي او لږ تر لږه ۴۰ کسان یې وژلي دي.

د «وسله‌والو شخړو د موقعیت او پېښو د معلوماتي پروژې» ادارې ویلي، چې په روان کال کې د میانمار د پوځ کړنې ښيي، چې پر ملکي وګړو د ځپنې کچه راکمه شوې نه‌ده، بلکې یوازې بڼه یې بدله شوې ده.

په همدې حال کې د میانمار سیاسي وضعیت په سیمه کې د ډیپلوماټیکو هڅو د زیاتېدا لامل شوی دی. مین آنګ هلاینګ د هند او چین په ګډون د سیمې مهمو هېوادونو ته سفرونه کړي او له د سویل ختیځې آسیا هېوادونو ټولنې«آسیان» سره اړیکې هم بېرته زیاتې شوې دي.

آسیان د ۲۰۲۱ز.کال له کودتا وروسته د میانمار پوځي مشران له خپلو رسمي غونډو څخه لرې کړي وه.

ټاکل شوې ده، چې مین آنګ هلاینګ د اګست پر شپږمه او اوومه تایلینډ ته سفر وکړي؛ دا سفر د هغه د نړیوال دریځ د پیاوړتیا لپاره بلل شوی دی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ترمپ یو ځل بیا ایران ته خبرداری ورکړی او ویلي یې دي؛ که تهران په هرمز تنګي کې هره بېړۍ د توغندي، راکټ، بې‌پیلوټه الوتکې یا بلې هرې وسلې پر مټ تر برید لاندې راولي، امریکا به یې په ځواب کې د ایران یو پل، برښناکوټ یا تهران ته نږدې نورې مهمې بېخبناوې تر برید لاندې ونیسي.

ترمپ دغه څرګندونې د چارشنبې پر ورځ په «ټروت سوشیل» پاڼه کې کړې دي. دا په داسې حال کې ده، چې د تېرې میاشتې له لنډمهالي اوربند وروسته د تهران او واشنګټن ترمنځ ترینګلتیاوې یو ځل بیا زیاتې شوې دي.

په وروستیو اوونیو کې د امریکا او ایران ترمنځ کړکېچ نور هم ژور شوی او د هرمز تنګي د کنټرول پر سر سیالۍ، چې د نړۍ د انرژۍ د لېږد له مهمو لارو څخه ګڼل کېږي، د پراخې شخړې د رامنځته کېدا اندېښنې ډېرې کړې دي.

بل لور ته د نړیوالو حقوقو یو شمېر کارپوهانو او د نړۍ مشرانو د ایران د پلونو او برښناکوټونو د پر نښه کولو په اړه د ټرمپ څرګندونې د نړیوالو قوانینو خلاف بللې دي. د دوی پر وینا، پر ملکي بېخبناوو بریدونه د نړیوالو بشري حقونو له اصولو سره په ټکر کې واقع کېدی شي.

د امریکا د جنګ وزیر پیټ هګسټ ویلي، چې پر ایران د امریکا جګړې تر اوسه ۳۷.۵ میلیارډ ډالره لګښت لرلی دی.

د رویټرز د راپور له مخې؛ هګسټ دا څرګندونې د سې‌شنبې پر ورځ د امریکا د کانګرس د قانون جوړوونکو په غونډه کې کړې دي. نوموړی د درانده بمبارډ له بیا پیلېدا وروسته د لومړي ځل لپاره له نیوکه‌کوونکو قانون جوړوونکو سره مخ شوی او له ملاتړه د بې برخې جګړې لپاره یې د بېړنۍ بودجې غوښتنه کوله.

له منځمهالو ټاکنو شپږ میاشتې مخکې، چې د ولسمشر ډونالډ ټرمپ جمهوري غوښتونکي ګوند ښايي په کې د استازو جرګې او مشرانو جرګې د اکثریت ساتلو لپاره له ستونزو سره مخ شي؛ ډیموکراټان هڅه کوي، چې د ایران جګړه د خلکو د اقتصادي ستونزو له موضوع سره وتړي.

هګسټ قانون جوړوونکو ته ویلي، چې ۳۷.۵ میلیارډ ډالر د جګړې ځینې لګښتونه او د روان کال د سپټمبر تر دېرشمې پورې اټکل شوي لګښتونه رانغاړي.

اوس هم روښانه نه‌ده، چې پنټاګون دغه شمېر څنګه محاسبه کړی دی.

یوې سرچینې په مارچ کې رویټرز ته ویلي وه، چې د ټرمپ ادارې اټکل کړی؛ د جګړې لومړیو شپږ ورځو لږ تر لږه ۱۱.۳ میلیارډ ډالره لګښت درلود.

ټرمپ تېره میاشت له کانګرس څخه نږدې ۹۰ میلیارډ ډالر اضافي بودجه غوښتې، چې ډېره برخه یې د ایران له جګړې سره تړاو لري. دا غوښتنه داسې مهال شوې، چې له جګړې ناخوښه قانون جوړوونکي د نومبر منځمهالو ټاکنو ته چمتووالی نیسي.

جمهوري غوښتونکو او ډیموکراټو قانون جوړوونکو دواړو له هغه وخته، چې امریکا او اسرائیلو د فبرورۍ پر اته‌ویشتمه پر ایران بمبارډ پیل کړی؛ شکایت کړی، چې ټرمپ او د هغه ډلې دوی د جګړې او خپلو پلانونو په اړه سم نه‌دي خبر کړي.

د امریکا د سنا د تخصیصاتو کمیټې مشرې ډیموکراټې سناتورې پیټي موري په غونډه کې ویلي:« ولسمشر د جنګي جرمونو د زیاتېدا ګواښ کوي او داسې ښکاري، چې دا به یوه بله اوږدمهاله جګړه شي.»

هغې د ټرمپ هغو ګواښونو ته نغوته وکړه، چې د ایران پر ضد یې کړي، په ځانګړي ډول د ملکي زیربناوو پر ضد ګواښونه، چې نیوکه‌کوونکي یې جنګي جرم یادوي.

هګسټ همدارنګه قانون جوړوونکو ته ویلي، چې که بېړنۍ اضافي بودجه ونه‌رسېږي؛ د پوځ روزنیز پروګرامونه به محدود شي.

راپور وايي، دې جګړې د پنټاګون نږدې یو ټریلیون ډالري بودجه تر فشار لاندې راوستې او د پوځي کارکوونکو اړوند لګښتونو ته هم ګواښ پېښوي.

د پوځ د لوی درستیزانو د کمیټې مشر جنرال ډان کین ویلي، دوی به د سرتېرو د معاشونو د ورکړې لپاره لاره پیدا کړي؛ خو پنټاګون ښايي د ساتنې لګښتونو او راتلونکو پوځي وړتیاوو په پراختیا کې له ستونزو سره مخ شي.

هګسټ له قانون جوړوونکو غوښتي، چې یوازې د اضافي بودجې غوښتنه نه، بلکې د ۲۰۲۷ کال لپاره د ۱.۵ ټریلیون ډالر بودجه هم تائید کړي.

نوموړي ویلي:« زه باور لرم، چې د دې وزارت لپاره د ۱.۵ ټریلیون ډالر بودجې نه‌ورکول زمونږ ملت ته تر ټولو ستر ګواښ دی.»

د امریکا او ایران ترمنځ نازک اوربند د روانې میاشتې په پیل کې مات شو او دواړو لوریو له هغې وروسته هره ورځ پر یو بل بریدونه کړي دي.

د ایران په جګړه کې د وژل شویو امریکايي سرتېرو شمېر د اوونۍ په پای کې ۱۸ کسانو ته لوړ شو. په داسې حال کې، چې شاوخوا ۴۳۰ امریکايي سرتېري ټپیان شوي دي.

پنټاګون د دوشنبې پر ورځ ویلي، چې د جولای له اوومې راپدېخوا ۱۰۰ سرتېري ټپیان شوي؛ خو ۹۶ سلنه یې بېرته دندې ته ستانه شوي دي.

په تېره اوونۍ کې ټرمپ ګواښ کړی، چې په ایران کې به د بریدونو هدفونه پراخ کړي او د انرژۍ پر بټیو او پلونو به هم بریدونه وکړي.

نوموړي د ایران د خارک ټاپو د تېلو د مرکز د نیولو لپاره د ځمکنیو ځواکونو د لېږلو او د «پیک اکس ماونټین» نومي اټومي تړاو لرونکي ژور ځمکني مرکز د بمبارډ ګواښ هم کړی دی.

ټرمپ د سې‌شنبې پر ورځ ویلي، امریکا به دغه غرنی مرکز «ډېر ژر» له منځه یوسي.