د سې‌شنبې پر ورځ (د کب دولسمه) په افغانستان کې د خوړو نړیوال پروګرام(WFP) استازي او مدیر جان آیلاف له ژنیو څخه په زوم کنفرانس کې ویلي، چې د افغانستان د ډیورنډ کرښې په ختیځو، سویلي او لویدیځو اړوند سیمو کې د ناامنۍ زیاتوالی پر زیان منونکو کورنیو فشار راوړي.

آیلایف ویلي، چې د فبرورۍ له شپږویشتمې راپدېخوا د افغانستان او پاکستان ترمنځ د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې شخړه زیاته شوې، چې په ختیځو، سویل ختیځو او سویلي سیمو کې یې شاوخوا ۲۰زره کورنۍ بې ځایه کړي دي. نښتو، هوايي او ځمکنیو بریدونو د ننګرهار، نورستان، کونړ، لغمان، پکتیکا، پکتیا، خوست، کندهار او هلمند ولایتونو له ۳۰ څخه زیاتې ولسوالۍ اغېزمنې کړې دي.

د تاوتریخوالي زیاتوالي د WFP بېړني حالت، ټولنیز خوندیتوب، د ښوونځي د خوړو او معیشت د مرستې پروګرامونه لنډمهالي ځنډولي، چې شاوخوا ۱۶۰زره خلک یې د خوړو مرستې ته له لاسرسي څخه بې برخې کړي دي.

آیلاف د افغانستان په ختیځ کې د ۲۰۲۵ کال د اګست د یودېرشمې زلزلې ته پر نغوته(اشاره ) ویلي: «د کونړ او ننګرهار ولایتونو خلک، چې د ۲۰۲۵ کال د اګست یادې زلزلې ځپلي؛ اوس له د ډیورنډ کرښې له نښتو سره مخ دي، چې د دوی خراب وضعیت یې نور هم خراب کړی دی.

په لویدیځو ولایتونو کې د ایران تاوتریخوالی د کډوالو د راستنېدا په شمېر کې د زیاتېدا لامل شوی دی.

آیلاف زیاته کړې، چې د دې خلکو راستنېدل د فقر، بې کارۍ او لوږې سره یوځای، پر کم تمویل شوي بشري سیسټم نور فشار هم راوړ دی.

هغه خبرداری ورکړی، چې له اوسني وضعیت او محدودو سرچینو سره د خوړو نړیوال پروګرام به ونشي کولی، چې بې ځایه شویو او راستنېدونکو کورنیو ته کافي مرسته چمتو کړي. د راتلونکو شپږ میاشتو لپاره د دې بنسټ مالي اړتیاوې ۳۱۳ میلیون ډالر اعلان شوي دي.

آیلاف له نړیوالې ټولنې غوښتي، چې پخپلو ژمنو ودریږي او افغانستان په دې بده ورځ کې یوازې خوشې نګړي.

په دې لیدنه کې د افغانستان او چین ترمنځ د دوه اړخیزو اړیکو د پیاوړتیا ترڅنګ د سیمې د وروستي امنیتي وضعیت په ځانګړي توګه د پاکستان له لوري پر افغانستان د تېري په اړه بشپړ بحث تر سره شو.

د بهرنیو چارو وزارت د خپرې شوې خبرپاڼې له مخې؛ امیرخان متقي د افغانستان اسلامي امارت د متوازن او اقتصادمحوره بهرني سیاست د یادونې تر څنګ ټینګار وکړ، چې افغانستان د متقابل احترام، نه‌مداخلې او ښه ګاونډیتوب پر اصولو ولاړې اړیکې غواړي.

دغه راز نوموړي څرګنده کړې، چې د افغانستان حاکمیت او ځمکنۍ بشپړتیا هغه بنسټیز اصل دی، چې درناوی یې د سیمې د ثبات او باور جوړونې لپاره اړین دی او هر ډول اقدام، چې له دې اصل سره په ټکر کې وي؛ نه یوازې دوه اړخیزې اړیکې زیانمنوي، بلکې د سیمې پر عمومي امنیت هم منفي اغېز کوي.

د چین ولسي جمهوریت سفیر د سیمې د روان وضعیت په اړه اندېښنه د اندېښنې څرګندونو تر څنګ ویلي، چې چین د سیمې ثبات د ټولوهېوادونو په ګټه بولي.

هغه هیله وښوده، چې اختلافات به د خبرو او ډیپلوماټیکو لارو چارو له لارې حل شي او ټینګار یې وکړ، چې ځینې بهرني عناصر د سیمې د ثبات او پرمختګ پر ضد هڅې کوي؛ خو د سیمې هېوادونه کولی شي د همغږۍ او همکارۍ له لارې دغه ډول منفي اغېزې شنډې کړي.

د بریټانیا کورنیو چارو وزارت څرګنده کړې، چې د افغانستان په ګډون یې د بېړني حالت له کبله د څلور هېوادونو وګړو ته د ځینو ویزو ورکول ځنډولي دي.

د بریټانوي رسنیو د راپورونو له مخې؛ په دې پرېکړه کې د افغانستان، کامرون، میانمار او سوډان د وګړو لپاره د زده‌کړو ویزو ځنډول د پام وړ دي او افغانانو ته د کار ویزې هم وځنډول شوې.

د بریټانیا د کورنیو چارو وزیره شبانه محمود وایي، چې یو شمېر خلکو د پناه غوښتنې لپاره د قانوني مهاجرت لارې کارولي دي. هغې دا اقدام “بې ساري” وباله او ټینګار یې وکړ، چې د هېواد د ویزې له سیسټم باید ناوړه ګټه پورته نشي.

د بریټانیا کورنیو چارو وزارت د څرګندونو له مخې؛ په ۲۰۲۵ ز. کال کې د هغو خلکو له‌خوا د پناه‌غوښتنه ثبت شوې، چې له قانوني لارو؛ لکه د زده‌کړې ویزو له لارې هېواد ته راننوتي دي. دا محدودیتونه باید په رسمي ډول د کډوالۍ په مقرراتو کې د بدلونونو له لارې پلي شي.

بریټانوي چارواکو دا اعلان هم کړی؛ د نویو پالیسیو له مخې به د کډوالو وضعیت په هرو ۳۰ میاشتو کې یوځل بیا وارزول شي او هغه کسان، چې هېوادونه یې خوندي ګڼل کیږي اړ دي ژر تر ژره خپلو هېوادونو ته ستانه شي.