د ملګرو ملتونو امنیت شورا د دوشنبې پر ورځ د رایو له مخې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه پلاوي (یوناما) ماموریت وغځاوه او سترو نړیوالو قدرتونو د افغانستان د راتلونکې په اړه خپل لومړیتوبونه او تمې څرګندې کړې.

د امنیت شورا ټولو ۱۵ غړو هېوادونو له پرېکړه‌لیک ملاتړ وکړ او په دې توګه یې د نړیوالو مرستو د همغږۍ، د خبرو اترو د ملاتړ، د بشري حقونو د ودې او له افغان چارواکو سره د تعامل په برخه کې د یوناما پر رول خپل ملاتړ بیا تازه کړ.

د رای ورکولو له پای ته رسېدو وروسته د ملګرو ملتونو په چارو کې د امریکا د ځانګړې سیاسي استازولۍ مرستیالې استازې جنیفر لوکیټا په ستونزمنو شرایطو کې د یوناما له فعالیتونو ستاینه وکړه.

هغې ویلي:« د یوناما ارزښتناک راپورونه د افغانستان په اړه د امنیت شورا د پرېکړو لپاره مهم بنسټ برابروي؛ هغه هېواد، چې وضعیت یې اوس هم ستونزمن دی. د بشري ناورین د مهارولو او د خبرو اترو د ملاتړ لپاره د یوناما هڅې د سولې او امنیت په ټینګښت کې مهم رول لوبولی شي.»

جنیفر لوکیټا د یوناما له سټراټیژیکې ارزونې هرکلی وکړ او د افغانستان لپاره یې د ملګرو ملتونو د نوي ځانګړي استازي د ژر ټاکلو غوښتنه وکړه. هغې همدارنګه ټینګار کړی، چې اسلامي امارت باید خپلې نړیوالې ژمنې عملي کړي.

هغې زیاته کړې:« طالبان باید د ترهګرۍ ضد ژمنې ترسره کړي، د افغانستان نړیوال مکلفیتونه رعایت کړي، د یرغمل نیولو له سیاست څخه لاس واخلي او د ښځو او نجونو د حقونو نقض پای ته ورسوي.»

روسیې هم له پرېکړه‌لیک ملاتړ وکړ. په ملګرو ملتونو کې د روسیې شارژدافیرې انا اوېستګنېوا د افغانستان د اقتصادي پراختیا او بشري اړتیاوو پر ملاتړ ټینګار وکړ.

هغې ویلي:« مونږ داسې ګډ سند تصویب کړی، چې له ترهګرۍ او نشه‌يي توکو څخه د پاک، سوله‌ییز او هوسا افغانستان په جوړولو کې د افغانانو پر ملاتړ ټینګار کوي.»

اوېستګنېوا د یوناما د سټراټیژیکې ارزونې ملاتړ وکړ؛ خو خبرداری یې ورکړ، چې دا بهیر باید د لویدیځو هېوادونو د لومړیتوبونو د پلي کولو لپاره ونه کارول شي.

هغې زیاته کړې:« د منلو وړ نه ده، چې دا ارزونه د یوناما د هغو لویدیځو هېوادونو د ګټو د ساتونکي پر بنسټ بدله شي، چې په ۲۰۲۱ز. کال کې یې له افغانستان څخه په بې‌پروا ډول وتل غوره کړل.»

نوموړې له افغان چارواکو سره د تعامل پر اړتیا هم ټینګار وکړ او څرګندووي، چې په افغانستان کې د تلپاتې سولې ټینګښت له داسې تګلارې پرته ناشونی دی، چې د دغه هېواد نړیوالې ادغام ته لاره هواره کړي.

چین، چې د افغانستان اړوند د امنیت شورا د پرېکړه‌لیکونو د مسودو د چمتو کولو مسوول هېواد دی، ویلي؛ نوی پرېکړه‌لیک د یوناما مرکزي رول نور هم پیاوړی کوي او ورسره مرسته کوي، چې له نویو واقعیتونو سره ځان عیار کړي.

د چین استازي امنیت شورا ته ویلي:« دغه پرېکړه‌لیک د یوناما اساسي دندې؛ لکه د نړیوالو مرستو همغږي، د اړیکو او منځګړیتوب آسانتیا او د بشري حقونو ملاتړ، ساتي او پیاوړې کوي.»

چین همدارنګه د افغانستان د بشري او اقتصادي ستونزو په اړه اندېښنه څرګنده کړه او د نړیوالو مرستو د زیاتوالي غوښتنه یې وکړه.

د چین استازي څرګنده کړې:« مونږ له اړوند هېوادونو غواړو، چې د افغانستان د مرکزي بانک شتمنۍ ژر تر ژره بېرته وسپاري او پر افغانستان لګېدلي یو اړخیز بندیزونه لرې کړي.»

په دغه پرېکړه‌لیک کې د افغانستان د بشري وضعیت، اقتصادي ستونزو، ترهګرۍ او د ښځو او نجونو د حقونو په اړه اندېښنې بیا تکرار شوې دي. همدارنګه د ملګرو ملتونو له سرمنشي انټونیو ګوټرش څخه غوښتل شوي، چې د یوناما سټراتیژیکه ارزونه ترسره او د راتلونکي کال د مارچ تر پایه د دې ماموریت د راتلونکې تګلارې په اړه خپلې سپارښتنې وړاندې کړي.

د افغانستان بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې د پای ته رسولو لپاره له وروستۍ هوکړې هرکلی کړی او هیله من شوی، چې دغه هوکړه بشپړه عملي شي او د سیمې د ثبات په ټینګښت کې به مرسته وکړي.

امیر خان متقي د سې‌شنبې پر ورځ په کابل کې د افغانستان او منځنۍ آسیا د څېړنیزو مرکزونو او فکري بنسټونو په غونډه کې څرګنده کړه، چې د دې هوکړې عملي کېدا کولی شي د سیمې لپاره یو مثبت بدلون رامنځته کړي.

هغه ټینګار کړی، چې جګړه او شخړې د سیمې ټولو هېوادونو ته زیان رسوي. په داسې حال کې، چې سوله او ثبات نه یوازې د سیمې د هېوادونو، بلکې د نړیوالې ټولنې پر ګټه هم دي.

متقي د خپلو خبرو په بله برخه کې د افغانستان د سیمه‌ییزو اړیکو په اړه ویلي، چې د آذربایجان په ګډون د منځنۍ آسیا له هېوادونو سره د افغانستان اړیکې په وروستیو کلونو کې د عمل‌محورې، فرصت‌محورې او همکارۍ‌محورې تګلارې پر بنسټ د پام وړ پراخې شوې دي.

هغه ویلي، څېړنیز مرکزونه او فکري بنسټونه یوازې اکاډمیک بنسټونه نه‌دي، بلکې د سیمه‌ییزې ډیپلوماسۍ د فکري شریکانو په توګه کولی شي د عملي او څېړنیزو حل‌لارو پر وړاندې کولو د اختلافاتو په مدیریت او د سیمه‌ییزې همغږۍ په پیاوړتیا کې مهم رول ولوبوي.

متقي هیله وښوده، چې دغه غونډه به د څېړنیزو همکاریو د نوي پړاو پیل وي او د علمي خبرو اترو، د نظرونو د تبادلې، د ګډې پوهې د تولید او په ټوله سیمه کې د همکاریو د نویو فرصتونو د پېژندلو لپاره به ښه زمینه برابره کړي.

هغه زیاته کړې؛ افغانستان د منځنۍ آسیا له هېوادونو سره ژور دیني، فرهنګي، تاریخي او جغرافیایي تړاوونه لري او باور لري، چې د سیمې باثباته، هوسا او خوندي راتلونکی یوازې د همکارۍ، متقابل باور، سیمه‌ییزې نښلېدا او د ګډو ګټو د ګډ درک له لارې ترلاسه کېدی شي.

دا څرګندونې په داسې وخت کې راپورته کېږي، چې کابل اوس هم هڅه کوي د منځنۍ آسیا له خپلو ګاونډ هېوادونو سره نږدې سیاسي او اقتصادي اړیکې پراخې کړي؛ ځکه، چې سیمه‌ییزې همکارۍ ورځ تر بلې د اقتصادي پراختیا او اوږدمهاله ثبات لپاره د یوه مهم بنسټ په توګه ګڼل کېږي.

د افغانستان اسلامي امارت بهرنیو چارو وزارت د سټراټیژیکو مطالعاتو مرکز پر نوښت او کوربه‌توب، په کابل کې د افغانستان، منځنۍ آسیا او آذربایجان د مخکښو هېوادونو څېړنیزو مرکزونو یوه مهمه او د لوړې کچې سیمه‌ییزه ناسته ترسره کېږي.

د بهرنیو چارو وزارت د څرګندونو له مخې؛ دا ناسته سبا(سې‌شنبه دغبرګولي شپږویشتمه ) د کابل پر کوربتوب جوړیږي، چې په کې به د ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرغیزستان، تاجکستان او آذربایجان د سټراټیژیکو مطالعاتو د مرکزونو مشران، څېړونکي او پالیسي جوړونکي ګډون کوي.

بهرنیو چارو وزارت زیاته کړې؛ دا ناسته په داسې حال کې جوړېږي، چې د افغانستان او د سیمې د هېوادونو ترمنځ همکارۍ ورځ تر بلې پراخېږي.

د ناستې ګډونوال به د سیمه‌ییز اتصال، ثبات، سوداګرۍ، انرژۍ، ټرانزیټ، پانګونې او اقتصادي همکاریو په اړه هر اړخیز بحثونه وکړي.

ټاکل شوې، چې په دې غونډه کې د افغانستان او منځنۍ آسیا ترمنځ د روانو همکاریو وضعیت هم وارزول شي او د عملي او پلي کېدونکو وړاندیزونو پر وړاندې کولو راوڅرخیږي.

د غونډې یوه مهمه ځانګړنه د سیمې د هېوادونو د څېړنیزو بنسټونو د ګډو ننګونو او فرصتونو په اړه د لیدلوري وړاندې کول دي، چې ورسره به د دوی ترمنځ د پالیسیو همغږي نوره هم پیاوړې شي.

ټاکل شوې، چې دغه ناسته د اسلامي امارت د بهرنیو چارو وزیر مولوي امیر خان متقي پر وینا پرانیستل شي.

تمه ده، چې دا غونډه به د افغانستان اقتصادمحوره او متوازن بهرني سیاست وځلوي او د افغانستان، منځنۍ آسیا او آذربایجان ترمنځ د متقابل باور، اقتصادي او ټرانزیټي همکاریو او سیمه‌ییز ثبات د پیاوړتیا لپاره نوې لارې پرانیزي.

د غونډې جوړوونکو ويلي، دا فورم څرګندوي، چې افغانستان د سیمې د اتصال، همکارۍ او اقتصادي ودې لپاره یو مهم او فعال شریک پاتې شوی دی.